Martin Luther als Playmobil-poppetje zonder zijn eega Katharina von Bora

b9e4vg_ieaaeznp

Op 4 april publiceerde Sterre Lindhout in de volkskrant een artikel over Martin Luther als Playmobil-poppetje. Volgens het artikel is Luther als Playmobil-poppetje een succesverhaal, d.w.z. het is vooral  een verkoopsucces (2,99 Euro per stuk) in toeristenwinkels die van het Lutherjaar profiteren.

Interessant genoeg legt het artikel een verband tussen het verkoopsucces van het poppetje en de mentaliteit van de mensen die het poppetje kopen:  ” Zo’n cijfer bewijst hoe christelijk Duitsland nog is, niet zozeer in religieus als wel in cultureel opzicht.”.

Wat echter ontbreekt aan de playmobil Luther is ‘seine bessere Hälfte’ , de vroegere non Katharina von Bora of, zoals Luther haar liefdevol noemde: “mein Herr Käthe”, want zij runde zijn niet onaanzienljke huishouden in Wittenberg.

 

Advertisements
Posted in Uncategorized | Leave a comment

Als unser Deutsch erfunden wurde. Reise in die Lutherzeit.

resiOoit een vermakelijk boek over de Protestantse Reformatie gelezen? Ruim voor het Lutherjaar 2017 is het Bruno Preisendörfer gelukt een boek over het tijdperk van de reformatie te publiceren. En zo komt het dat sinds zomer 2016 het bovengenoemde boek op de bestsellerlijst voor populair wetenschappelijke boeken van het Duitstalige politiek weekblad DER SPIEGEL staat.

Om wat gaat het in dit boek? Het boek heeft twee titels, die het programma van het boek goed neerzetten: Reise in die Lutherzeit, om met de ondertitel te beginnen, toont aan, dat vanuit een hedendaagse perspectief naar de tijd van Martin Luther (1483 of 1484-1546) wordt gekeken. Als unser Deutsch erfunden wurde, verwijst naar de de beoogde insteek van het boek: de soms meer en soms minder duidelijke culturele en sociale omstandigheden transparant te maken, die ertoe bijdroegen dat de Duitse taal zich in het 16e eeuw boven een mengelmoes van lokale schrijfdialecten kon verheffen.

Dat Luther met zijn ”Wortgewalt”en “Schreibdrang” op grote schaal invloed had op het ontstaan van een genormeerde Duitse schrijftaal is bekend. Bekend is ook, dat ‘zijn’ Bijbelvertaling hierin als medium een belangrijke rol speelde. Maar de auteur laat − op dit moment en ook op andere − geen kans voor deconstructie liggen, en hij bevestigt wat binnen de academische wereld al lang bekend is, namelijk dat de Lutherse Bijbelvertaling geen ingenieus “Einzelwerk” is, maar dat net zoals elk ander cultureel product op eerdere doorborduurt. Toch beklemtoont hij Luthers taalvaardigheid, die erin slaagde juist een genormeerde schrijftaal toegankelijk te maken voor het gevoel en voor het geheugen. Bekend zijn ook de Lutherse neologismen, zoals bijvoorbeeld “friedfertig”, “kleingläubig” en “gottselig”, die alle zonder stoflaag het heden hebben gehaald.

Het boek bevat dertien hoofdstukken variërend in lengte, die vrij verschillende topoi behandelen, zoals bij voorbeeld “ Geldleute”, “Ernährung”, “Kleidung” en “Leiblichkeit”. De bronnen, die hierbij geraadpleegd werden en waaruit soms letterlijk geciteerd wordt, zijn op de eerste plaats de geschriften van Luther en – via de zogenoemde Tischreden[1] – ook de orale nalatenschap van Luther.

Wat deed Luther met zijn vaak brutale en directe, maar altijd oprechte, “Wortgewalt” voor het verspreiden van de Duitse taal? Hij hield zich met van alles en nog wat bezig of − uitgedrukt in de Duitse omgangstaal − zou ik zeggen: ‘Er gab überall seinen Senf dazu’. Maar Luther was geen academische schrijver, hij was op de eerste plaats een ‘Seelsorger’: iemand die zich zorgen maakte over de zielen van de gelovigen en juist om deze reden moest hij ook over alles een mening hebben en deze met alle hem ter beschikking staande mediale middelen de wereld in sturen. Dat het opkomen van het gedrukte woord Luther ter hulp schoot, en dat hij hiervan vaardig gebruik maakte, is bekend.

Is het boek een aanrader?

Het hangt ervan af, zou ik zeggen. Diegene, die geschiedenis als hoofdberoep uitoefent, zou er waarschijnlijk niet veel nieuws in vinden, behalve de een of andere “brutalpoetische” term rechtstreeks uit de Lutherse veder. Anders is het misschien met het vrij uitgebreide apparaat (bijna honderd pagina’s), die het boek heeft. Voor academisch onderzoek kan men hier toch de een of andere bruikbare bron vinden. Voor diegene, die gewoon geïnteresseerd is in de gang van zaken op deze aardbol en daar zonder veel moeite in wil duiken, is het boek een aanrader. Vanuit dit perspectief laat het boek ook zien, hoe het mogelijk is, kennis, die is opgedaan door wetenschappelijk onderzoek, profijtelijk (ook in de letterlijke betekenis van het woord) naar een breder publiek te vertalen. Hier moet ik dan nog helaas een kleine maar aan toe voegen: het boek is fraai opgemaakt, maar heeft  een paar serieuze typo’s, dus geen grammaticale fouten, maar fouten die duidelijk het resultaat zijn van een te haastige proces van redigeren.

Bruno Preisendörfer: Als unser Deutsch erfunden wurde. Reise in die Lutherzeit.
Uitgever: Verlag Galiani Berlin bij Verlag Kiepenheuer & Witsch, Köln 2016.
Omvang: 472 p. ISBN: 978-3-86971-126-3. Prijs: € 24,99

[1] Kurt Aland (ed.): Tischreden.Stuttgart: Reclam 1986. Een gedigitaliseerde versie is online gratis beschikbaar: http://digi20.digitale-sammlungen.de/de/fs1/object/display/bsb00051825_00001.html.

Posted in Uncategorized | Leave a comment